A

Adhezja

Pojęcie adhezji pochodzi z łacińskiego słowa „adhaerere" (= przylegać) i oznacza przyczepność między molekułami na granicy dwóch ciał, np. przyczepność powłok do podłoża. Dobra przyczepność powłok do danego podłoża ma duże znaczenie dla ich trwałości i funkcjonalności przy obciążeniu mechanicznym. Farby ścienne normalnie przylegają na tej zasadzie, że zawarte w nich spoiwo przenika do podłoża. Tam wysycha ciekły komponent i pozostaje „mechaniczne zazębienie” z podłożem.

Algicydy

Substancje czynne zapobiegające porostowi glonów na powłokach fasadowych.

Alkaliczność/odporność na alkalia

Substancje dzieli się pod względem ich właściwości chemicznych na kwaśne, obojętne lub alkaliczne. O zaklasyfikowaniu do danej grupy decyduje wartość pH.

– obojętne = pH 7

– kwaśne = pH <7

– alkaliczne = pH >7

Tynki mineralne na bazie wapna/cementu lub betonu tuż po położeniu mają wartość pH > 12 i są wysokoalkaliczne. Z tego powodu wyroby farbiarskie nanoszone na te podłoża muszą być odporne alkalicznie. Spoiwo nie może ulegać zniszczeniu (zmydleniu) przez substancje zasadowe. Kolorowe pigmenty, które nie są odporne na alkalia, zmieniają na takim podłożu swoją barwę.

 

Aplikacja

Nanoszenie wyrobów farbiarskich na podłoże. Zależnie od wybranej metody nanoszenia lakierów i farb rozróżnia się np.: malowanie, wałkowanie, natryskiwanie, zanurzanie i polewanie. Właściwie dobrana metoda aplikacji wpływa na wynik malowania i czas pracy.

Azbest

Materiał silikatowy zawierający włókna , chemiczny, uwodniony krzemian magnezowy, który przenikając do płuc może wywoływać złośliwe guzy i dlatego został zaklasyfikowany jako kancerogenny (rakotwórczy). Azbest stosowano:

– jako włókno przędne do odzieży ogniochronnej

– jako azbest natryskowy

– w mieszaninie z cementem i piaskiem do produkcji płyt azbestowo-cementowych

Gdy odkryto, że azbest jest materiałem rakotwórczym, zabroniono jego stosowania. Ze względu na zagrożenie zdrowia prace związane z zawierającymi azbest materiałami mogą być wykonywane tylko przez fachowców. Dotyczy to zarówno kładzenia powłok, jak i rozbiórki substancji budowlanej. Zasady obchodzenia się z zawierającymi azbest materiałami przedstawiono w niemieckim zbiorze reguł technicznych dotyczących substancji niebezpiecznych TRGS 519.

 

B

Bakteriocydy

Substancje czynne do zwalczania bakterii.

Barwienie

Mieszanie farb, lakierów, tynków z odpowiednimi pigmentami dla uzyskania żądanego przez klienta koloru. Mieszanie to odbywa się albo przez dodanie farb pigmentowych, past barwiących lub koncentratów barwiących (atramentów) i intensywne wymieszanie w pojemniku, albo przez dodanie past pigmentowych w komputerowo wspieranych urządzeniach barwiących.

Barwnik

Środek barwiący rozpuszczalny w rozpuszczalniku lub spoiwie. Barwniki często stosuje się do tekstyliów.

Barwy ciepłe

Do barw ciepłych zalicza się czerwień, oranż i ciemną żółcień.

Barwy zimne

Barwy o wysokim udziale błękitu nazywa się barwami zimnymi.

Bejce

Roztwory barwników do barwienia drewna, a zwłaszcza mebli. Bejca wnika w drewno i nie tworzy powłoki.

Benzyna lakowa

Rozpuszczalnik organiczny do lakierów i farb na bazie żywic polimerowych. Przeważnie składa się z węglowodorów alifatycznych i ok.18 % węglowodorów aromatycznych.

Bezemisyjny i bezropuszczalnikowy

Farby ścienne nazywane bezemisyjnymi i bezrozpuszczalnikowymi (E.L.F.) w czasie nakładania i także schnięcia wydzielają jedynie wodę.

Bezspoinowy system izolacji cieplnej

Przy zastosowaniu bezspoinowych systemów izolacji cieplnej można zaoszczędzić do 25 % energii grzewczej. Systemy te składają się z wielu komponentów. Najpierw do fasady przykleja się i ewentualnie dodatkowo kołkuje płyty termoizolacyjne z twardej pianki lub wełny mineralnej. Dalej następuje warstwa zbrojona z zatopioną siatką z włókna szklanego oraz warstwa wierzchnia w postaci tynku silikatowego, tynku na bazie żywicy silikonowej, tynku mineralnego lub akrylowego. Prawidłowe zamontowanie odpowiedniego ocieplenia na fasadzie jest trudnym zadaniem, które najlepiej powierzyć fachowcom.

Biocydy

Podstawowe pojęcie oznaczające substancje czynne do zwalczania glonów, grzybów, bakterii i insektów.

Blaknięcie koloru

Zmiana odcienia, najczęściej rozjaśnienie, pod wpływem czynników atmosferycznych, jak promieniowanie ultrafioletowe, deszcz, rosa i szkodliwe gazy.

C

Celuloza

Główny składnik ścian komórkowych drewna. Chemicznie przerobiona celuloza jest wykorzystywana np. jako klej do tapet, spoiwo do farb klejowych (klej celulozowy) i jako środek pomocniczy dodawany do wyrobów farbiarskich.

Ciśnienie krystalizacji

Główne szkodliwe działanie soli polega na tym, że przy przechodzeniu z postaci rozpuszczonej do postaci krystalicznej następuje wzrost objętości. Powstaje przy tym tak zwane ciśnienie krystalizacji. Można je porównać z ciśnieniem, które powstaje przy zamarzaniu wody. W trakcie tego procesu woda zwiększa swoją objętość o ok. 10 %. Gdy pory w murze lub zaprawie są w ponad 90 % wypełnione wodą, ciśnienie powstające przy zamarzaniu wody oddziałuje na ścianki porów. Sole w trakcie krystalizacji zachowują się podobnie jak zamarzająca woda. Gdy w kapilarach znajdują się sole rozpuszczone w wodzie, przy odparowywaniu wody dochodzi do krystalizacji. Zachodzący przy tym wzrost objętości może niszczyć materiały budowlane. Zwykle materiał budowlany jest w stanie wielokrotnie przetrwać krystalizację soli, ale z biegiem czasu ulega zmęczeniu i ostatecznie zniszczeniu.

Ciśnienie pary

Jest to miara szybkości parowania cieczy. Im wyższe ciśnienie pary, tym szybciej paruje rozpuszczalnik. W niskich temperaturach ciśnienie pary jest niższe niż w wysokich.

Coil Coating

Przemysłowa metoda nanoszenia wyrobów farbiarskich na pasma blachy w sposób ciągły za pomocą specjalnych walców. Tak powleczone blachy stosuje się jako elementy fasad i dachów. Jako systemy powłokowe często znajdują zastosowanie modyfikowane sylikonem akrylaty i poliestry. Zaletą tego silikonowego spoiwa jest wysoka odporność na wpływy atmosferyczne i duża trwałość , a wadą - nietolerancja z późniejszymi powłokami renowacyjnymi, gdzie mogą wystąpić problemy z przyczepnością. Dlatego przy renowacji fasad pokrytych powłokami typu Coil Coating zawsze należy najpierw wykonać wymalowanie próbne dla sprawdzenia przyczepności.

Części stałe

Substancje stałe zawarte w wyrobie farbiarskim, które pozostają po odparowaniu wszystkich lotnych składników. Części stałe stanowią wówczas spoiwo, wypełniacze i celuloza.

D

Dekontaminacja

W ogólnym sensie pod pojęciem dekontaminacji rozumie się usuwanie zanieczyszczeń z powłok. Często słowo dekontaminacja oznacza usuwanie osadów radioaktywnych z powłok, np. w elektrowniach atomowych lub pomieszczeniach szpitalnych, w których stosowano radioterapię lub wykonywano zdjęcia rentgenowskie.

Dezynfekcja

Dla uniknięcia zakażenia bakteryjnego we wrażliwych pomieszczeniach , jak szpitale, laboratoria, zakłady spożywcze, ściany regularnie czyści się środkami dezynfekcyjnymi. W tym celu środek taki zgodnie z instrukcją producenta rozcieńcza się wodą i za pomocą gąbki zmywa nim ścianę. W ten sposób zapobiega się pojawieniu się bądź namnażaniu bakterii. Do pomieszczeń, w których ściany muszą być dezynfekowane, nadają się tylko wyroby farbiarskie odporne na środki odkażające, jak np. farby lateksowe o błyszczącej powierzchni lub lakiery alkidowe i lakiery dwuskładnikowe.

Dyfuzja

Właściwość przenikania gazów lub par przez inne materiały, na przykład pary wodnej przez powłoki, nazywa się dyfuzją. W zależności od zastosowania powłoki powinny być przepuszczalne dla określonych gazów lub zapobiegać przenikaniu do podłoża. Na żelbeton wymagane są powłoki o niskiej dyfuzyjności, by chronić podłoże przed przenikaniem ditlenku węgla i ditlenku siarki. Natomiast na tynkach wapiennych niezbędne są powłoki wysokodyfuzyjne.

Dyfuzja pary wodnej

Przenikanie pary wodnej przez materiały stałe, jak np. powłoki. Para wodna migruje w kierunku mniejszego stężenia. Powłoka o niskim współczynniku oporu dyfuzyjnego pary wodnej umożliwia wysychanie wilgotnych ścian.

Dyspersja

Patrz: Farba dyspersyjna.

E

Egalizacja

Pod hasłem egalizacja można zdefiniować następujące własciwości:

a) Gruntowanie lub malowanie warstwy pośredniej w celu wyrównania chłonności podłoża.

b) Wyrównanie porowatości lub nierówności podłoża przez naniesienie wypełniających powłok lub mas szpachlowych.

c) Wyrównanie kolorystyczne różnokolorowych lub plamistych, pstrokatych powierzchni.

 

Elastomery

Tworzywa sztuczne, które mają elastyczne właściwości w temperaturze pokojowej.

Elastyczność

Zdolność materiału lub przedmiotu do zmiany swojej długości lub kształtu pod wpływem działania siły i powrotu do swojej pierwotnej długości lub kształtu po ustaniu tej siły. Typowym elastycznym materiałem jest guma.

Emulsja

Układ dyspersyjny złożony z dwóch niemieszających się cieczy jest nazywany emulsją, np. oleju w wodzie. Stabilną, trwałą mieszaninę uzyskuje się za pomocą środków pomocniczych, jak emulgatory, i przez intensywne wymieszanie. Przykładem emulsji jest mleko, które zawiera rozdrobnione cząstki tłuszczu w wodzie.

F

Farba

Wyrób farbiarski pigmentowany na bazie wodnej lub rozpuszczalnikowej bądź też wyrób bezrozpuszczalnikowy w postaci cieczy, pasty lub proszku tworzący po wyschnięciu trwałą powłokę kryjącą, która spełnia przede wszystkim funkcje ochronne i dekoracyjne.

Farba do pomieszczeń mokrych

Farba dyspersyjna, która zawiera substancje czynne zapobiegające pleśnieniu. Dobrze nadaje się wszystkich rodzajów pomieszczeń, w których można się spodziewać większej wilgoci.

Farba dyspersyjna

Nazwa „farba dyspersyjna“ pochodzi z łacińskiego słowa „dispergere” (= rozdrabniać, rozpraszać). W rzeczywistości w farbie dyspersyjnej cząsteczki polimerów są rozproszone w cieczy (najczęściej w wodzie), ale nie rozpuszczone. Po pomalowaniu, woda odparowuje i powstaje zamknięta powłoka z tworzywa sztucznego. Farby dyspersyjne można stosować prawie na każdym podłożu, jak tynk, mur, beton, płyty budowlane lekkie, drewno, tektura, tapeta lub tekstylia. Co najwyżej w połączeniu z odpowiednimi powłokami gruntującymi. Także tynki mozaikowe i na bazie żywic syntetycznych bazują na farbach dyspersyjnych.

Farba izolująca

W podłożach występują składniki, które mogą przebijać przez położoną powłokę malarską. Są to na przykład zaschnięte plamy z wody, nikotyny i sadzy. Dlatego takie podłoża trzeba najpierw pomalować farbą izolującą, by świeża powłoka nie przebarwiła się w późniejszym czasie.

Farba mineralna

Mineralne powłoki malarskie wykonuje się z mineralnych surowców farbiarskich, jak farby cementowe, silikatowe lub wapienne. Schnięcie polega na reakcji chemicznej.

Farba pigmentowa

Patrz: Barwienie.

Farba przeciwpleśniowa

Patrz: Farba przeciwwilgociowa.

Farba silikatowo-dyspersyjna

Wyroby farbiarskie, które jako główne spoiwo zawierają szkło wodne z dodatkiem dyspersji, pigmentów, wypełniaczy i środków pomocniczych. Zgodnie ze znormalizowanymi warunkami zlecania i wykonywania robót budowlanych VOB, część C, DIN 18363 udział składników organicznych może wynosić maksymalnie 5 %. Farby dyspersyjno-silikatowe przeważnie są mineralnie wiążące i oferowane jak farby do wnętrz i na zewnątrz.

Farba wapienna

Farba wapienna jest zawiesiną wapna gaszonego w wodzie, do której ewentualnie dodaje się pigmenty i/lub niewielkie ilości gliny bądź innych spoiw. Wapno gaszone jest jednocześnie spoiwem i pigmentem, ponieważ tworzy białą, mocną warstwę. Farbę wapienną można zabarwiać tylko w ograniczonym zakresie, ponieważ mleko wapienne jest w stanie związać tylko ok. 5 % dodatkowych barwnych pigmentów. Na świeżych wyprawach tynkarskich powłoki wapienne uzyskują dużą wytrzymałość, przeciwdziałają rozwojowi grzybów i umożliwiają wymianę pary wodnej między powietrzem i podłożem. Powłoki wapienne rozkładają się w kwaśnej atmosferze i dlatego nie są polecane w obszarach, gdzie występują spaliny przemysłowe.

Farby akrylowe

Farby fasadowe na bazie czystego akrylu nazywa się farbami akrylowymi. Są to farby na bazie dyspersji tworzywa sztucznego, które jako spoiwo zawierają dyspersję czystego akrylu. Farby fasadowe na bazie czystego akrylu odznaczają się szczególnie wysoką odpornością na promieniowanie ultrafioletowe i alkaliczność.

Farby bazowe

Farbą bazową w urządzeniu dozująco-mieszającym jest taka farba, z której przez zmieszanie z kolorowymi pastami uzyskuje się wszystkie inne kolorowe farby.

Farby lateksowe

Farby lateksowe na ogół są odporne na szorowanie, dzięki czemu dają się łatwo czyścić i są bardzo wytrzymałe. Można je stosować na wszystkich tych podłożach, na których stosuje się farby dyspersyjne.

Farby na bazie żywic silikonowych

Wyroby farbiarskie, zwłaszcza do fasad, które jako spoiwa zawierają dyspersję żywicy silikonowej i dyspersję tworzyw sztucznych. Farby fasadowe na bazie żywicy silikonowej odznaczają się małym współczynnikiem oporu dyfuzyjnego pary wodnej i są hydrofobowe.

Farby polimerowe

Nazwa rozpuszczalnikowych wyrobów farbiarskich, których spoiwo stanowi żywica sztuczna uzyskana w wyniku polimeryzacji.

Farby silikatowe

Zgodnie ze znormalizowanymi warunkami zlecania i wykonywania robót budowlanych VOB DIN 18363 farby silikatowe jako spoiwo zawierają szkło wodne oraz pigmenty i wypełniacze. Nie ma tam dodatków organicznych. Farby silikatowe są dostarczane w dwóch składnikach, przy czym z reguły ciekły komponent składa się ze spoiwa, a drugi komponent - z pigmentów i wypełniaczy.

Fenoloftaleina

Wskaźnik alkaliczności. Na podłożach zasadowych o wartości pH > 9,6 fenoloftaleina zabarwia się na czerwono. Za pomocą fenoloftaleiny można w przybliżeniu określić głębokość karbonatyzacji betonu.

Fluatowanie

Zobojętnianie tynków mineralnych przy użyciu fluatów w celu zmniejszenia alkaliczności. Działanie tych fluatów polega na ich reakcji z wapnem zawartym w tynkach wapiennych i cementowych. Na tynki gipsowe i glinę fluatowanie nie działa. Stosuje się je, by zapobiec wykwitom wapna na nowych tynkach i w naprawianych obszarach oraz w celu izolowania plam z wody.

Fryz

Element wystroju architektonicznego w postaci poziomego, ciągłego, płasko rzeźbionego lub malowanego pasa o rozmaitych motywach dekoracyjnych.

Fuga

Wąska spoina, np. między płytkami ceramicznymi lub cegłami.

Fungicyd

Substancje czynne dodawane do wyrobów farbiarskich jako środki pomocnicze, by zapobiec pleśnieniu ścian wewnętrznych lub zewnętrznych.

G

Gęstość

Gęstość określa, ile razy materiał jest cięższy lub lżejszy od wody o temperaturze 4 oC i takiej samej objętości. Matematycznie gęstość jest to stosunek masy do objętości i wyraża się ją w takich jednostkach, jak np. g/cm3 lub kg/l.

Graffiti

Graffiti pierwotnie oznaczało tekst napisany na ścianie. Dzisiaj potocznie nazywa się nim obrazy nielegalnie lub legalnie malowane przez młodocianych przy użyciu farb aerozolowych. Jako nadrzędne pojęcie graffiti poza tymi obrazami oznacza także malunki wykonywane przy użyciu szablonów oraz graffiti polityczne co stanowi część sztuki ulicznej.

Grunt izolujący

Wyrób tworzący powłokę, która zapobiega przenikaniu składników przebarwiących z podłoża. Grunt izolujący często jest nazywany powłoką izolującą. Służy do skutecznego pokrywania plam nikotynowych, barwiących składników drewna, sadzy, oleju, rdzy, plam z wody itd.

Grynszpan

Zielone zabarwienie elementów budowlanych z blachy miedzianej na skutek oddziaływania deszczu, ditlenku węgla i ditlenku siarki.

Gładzenie

Gładzenie polega na tym, że za pomocą sprężystej szpachli (narzędzia), noży do gładzi itp. nanosi się masę szpachlową na ścianę i powstaje bez spoin i połączeń gładka powierzchnia. Odpowiednim podłożem do położenia pierwszej warstwy szpachlówki jest farba podkładowa z wypełniaczem z piasku kwarcowego (Putzgrund). Następne, nanoszone po sobie warstwy zapewniają gładką jak porcelana powierzchnię. Często różne warstwy wykonuje się w różnych odcieniach, by na pierwszy rzut oka, ocenić ile warstw zostało położonych. Do technik szpachlarskich zalicza się również warstwy o delikatnej strukturze i z wypływkami. Dla zwiększenia gładkości powierzchni warstwy wierzchnie często naciera się ostatecznie woskiem i poleruje na wysoki połysk.

H

Higroskopijny

Materiały wchłaniające wilgoć z powietrza, które wiążą ją ze sobą, mają właściwości higroskopijne, jak np. różne sole.

Hydrofilowy

Zwilżalny wodą. Materiały lub powierzchnie, które dają się łatwo zwilżyć wodą.

Hydrofobizacja

Dla zmniejszenia wchłaniania wody chłonne powierzchnie elementów budowlanych maluje się środkami hydrofobizującymi, jak np. środki impregnujące na bazie silikonów, by w ten sposób uzyskać hydrofobową powierzchnię. W farbach dyspersyjnych środki te stosuje się częściowo dla redukcji zużycia materiału w 2. warstwie.

Hydrofobowy

Niezwilżalny wodą. Materiały lub powierzchnie, które z trudem lub w ogóle nie dają się zwilżyć wodą.

Hydrosole

Roztwory koloidalne z cząstkami o bardzo małych wielkościach. Dyspersje tworzyw sztucznych w postaci hydrosoli są wykorzystywane jako wysokiej jakości wodne środki do gruntowania, ponieważ ze względu na bardzo drobne cząstki głęboko wnikają w podłoże.

I

Impregnowanie

Zabezpieczanie porowatych materiałów budowlanych, takich jak klinkier, beton, drewno, np. przez nałożenie niebłonotwórczego preparatu na bazie silikonów lub silanów dla osiągnięcia hydrofobowej powierzchni. Na powierzchniach drewnianych stosuje się lazury impregnujące na bazie oleju/alkidu lub akrylanu.

Inhibitor

Substancja, która powoduje zmniejszenie szybkości reakcji chemicznej lub całkowicie jej zapobiega, np. preparat antykorozyjny, który zapobiega rdzewieniu.

Insektycydy

Insektycyd jest to substancja, która służy do zabijania insektów i ich najwcześniejszych stadiów rozwojowych. Insektycydy stosuje się w rolnictwie, dla ochrony zapasów i materiałów oraz w dziedzinie higieny. Insektycydy z reguły działają na układ nerwowy insektów jako nerwotoksyna.

J

Jamy skurczowe

Nieregularne małe otworki na powierzchni betonu elewacyjnego. Jamy skurczowe powstają z wtrąceń pęcherzyków powietrza w trakcie betonowania

K

Kapilarność

Rozprowadzanie wilgoci w murze wynika z kapilarności materiałów budowlanych. Chłonność kapilarna zależy od wielkości kapilar. Im mniejsze pory, tym większa chłonność kapilarna i tym wyżej woda może wznieść się w murze, bądź tym głębiej środki gruntujące lub impregnujące wnikają w podłoże.

Karbonatyzacja

Pojęcie oznaczające utwardzanie wodorotlenku wapnia (wapna gaszonego) wskutek pochłaniania dwutlenku węgla z powietrza. Także przy utwardzaniu betonu karbonatyzacja zapewnia osiągnięcie ostatecznej wytrzymałości tego materiału. W przypadku żelbetonu w celu uniknięcia szkód budowlanych karbonatyzację należy minimalizować. Osiąga się to przez nanoszenie wyrobów powłokowych hamujących wnikanie dwutlenku węgla. Natomiast tynki wapienne z grupy zapraw PI powinno się pokrywać materiałami farbiarskimi przepuszczającymi dwutlenek węgla, by przez jego zapewnić wymaganą rekrystalizację niezbędną dla utrzymania wytrzymałości tynku. (W skrócie: tynki wapienne wymagają CO2, a żelbeton trzeba przed CO2 chronić).

Katalizator

Przyśpieszacz bądź inicjator reakcji chemicznych, np. sykatywy w lakierach olejno-alkidowych.

Klajster

Klajster jest to klej, który głównie składa się ze skrobi. W handlu jest oferowany wyłącznie w postaci proszku. By nim pracować, najpierw trzeba go wymieszać z wodą. Później potrzebuje określonego czasu, by napęcznieć. Klajster można sporządzić samemu przez zagotowanie mąki lub skrobi kartoflanej w wodzie.

Klej

Według normy DIN 16921 klej jest to wodny roztwór środka klejącego.

Koalescencja

Tworzenie się błony na dyspersji. W czasie schnięcia dyspersji odparowuje woda, cząstki tworzywa sztucznego łączą się ze sobą, tworząc pojedyncze cząsteczki polimeru. Łączenie się polierów powoduje powstanie błony.

Kondensacja

Fizyczne skraplanie gazów lub par wskutek ochłodzenia. Para wodna w otaczającym powietrzu kondensuje przy przekroczeniu w dół punktu rosy na zimnych powierzchniach.

Konsystencja

Konsystencja (z języka łacińskiego) jest cechą fizyczną danej substancji. W zależności od tego, jak jej postać może się zmieniać, mówimy o konsystencji stałej, ciągliwej lub plastycznej.

Korozja

Przejście metalu nieszlachetnego w stabilny związek pod wpływem tlenu, wody, ditlenku węgla, ditlenku siarki. Przykładowo będzie to: przekształcenie żelaza w rdzę na skutek utleniania lub tworzenie się warstwy tlenku na powierzchni cynku.

Kredowanie

Uwalnianie się pigmentów i wypełniaczy od powłok. Zjawisko to wynika z rozkładu spoiwa wskutek oddziaływania promieniowania ultrafioletowego i wody lub częściowej migracji spoiwa do chłonnego podłoża.

Krzemionkowanie

Farby silikatowe i dyspersyjne farby silikatowe zawierają jako spoiwo szkło wodne potasowe. Szkło to reaguje chemicznie na mineralnych podłożach zawierających wapń. Ta reakcja chemiczna nazywa się krzemionkowaniem.

L

Lakier akrylowy

Przyjazny dla środowiska, wodorozcieńczalny, nieżółknący lakier o stabilnym połysku, niskiej zawartości szkodliwych substancji i łatwy w aplikacji. Lakiery akrylowe w różnych odcieniach można ze sobą mieszać. Lakier akrylowy szybko wysycha i dlatego nadaje się do powierzchni drewnianych wewnątrz i na zewnątrz domu. Mechaniczna odporność / odporność na zadrapanie lakierów akrylowych jest gorsza od lakierów na bazie żywic syntetycznych.

Lakier alkidowy

Jednoskładnikowy, najczęściej rozpuszczalnikowy lakier, który jako spoiwo zawiera żywicę alkidową zmodyfikowaną kwasem tłuszczowym. Lakiery alkidowe często są stosowane w budownictwie do lakierowania okien, drzwi, deskowań itd.

Lakier bezbarwny

Lakier bezbarwny jest przezroczysty i najczęściej składa się tylko ze spoiwa i rozpuszczalnika. Lakier bezbarwny nierzadko służy jako wyrób lakierowy, gdy powlekany przedmiot ma ozdobną powierzchnię (często drewno lub metal), ale mimo to trzeba ją chronić przed zewnętrznymi wpływami: metal - np. przed utlenianiem, a drewno - przed wilgocią.

Lakier na bazie żywicy akrylowej

Patrz: Lakier na bazie żywic syntetycznych.

Lakier na bazie żywicy syntetycznej

Lakier na bazie żywicy syntetycznej, zwany też lakierem alkidowym, jest to jednoskładnikowy, najczęściej rozpuszczalnikowy lakier, który jako spoiwo zawiera żywicę alkidową zmodyfikowaną kwasem tłuszczowym. Lakiery alkidowe często są stosowane w budownictwie do lakierowania okien, drzwi, deskowań itd.

Lakiery dyspersyjne

Wyroby farbiarskie ze spoiwem w postaci dyspersji tworzywa sztucznego oraz z pigmentami, wypełniaczami i środkami pomocniczymi, które nadają powłoce właściwości zbliżone do lakieru. Lakiery dyspersyjne są wodorozcieńczalne i jako spoiwo najczęściej zawierają dyspersję akrylową.

Lakiery High Solid

Lakiery o dużej zawartości części stałych, która z reguły przekracza 85 %, są nazywane lakierami High Solid. Ze względu na wysoką zawartość tych części lakiery takie tworzą grubsze warstwy tak, że przy jednym wymalowaniu można osiągnąć lepszy wynik, a zwłaszcza lepsze krycie.

Lateks

Lateks, zwany także kauczukiem naturalnym, jest to mleczny sok z tropikalnego drzewa kauczukowego Hevea brasiliensis.

Lazura

Lazury to powłoki malarskie od przezroczystych aż do półkryjących, które chronią drewno i podłoża mineralne przed wpływami atmosferycznymi. Struktura drewna pozostaje widoczna, ponieważ cienkie lazury nie kryją powierzchni, lecz wnikają w drewno. Istnieją lazury rozpuszczalnikowe do użytku zewnętrznego i bezrozpuszczalnikowe do wnętrz.

Lazurowanie

Patrz: „Lazura”.

Lepkość

Pojęcie to opisuje stan cieczy i charakteryzuje jej opór wewnętrzny przeciw płynięciu. Rozróżnia się między cieczami niskolepnymi = rzadkimi i wysokolepnymi = ciągliwymi.

M

Masa celulozowa

Masa celulozowa jest to podstawowy surowiec do produkcji papieru bezdrzewnego, który posiada tę właściwość, że nie żółknie.

Masy uszczelniajęce

Do uszczelniania spoin między materiałami lub elementami budowlanymi stosuje się masy uszczelniające. Rozróżnia się tutaj między plastoelastycznymi na bazie dyspersji akrylowej i elastycznymi, jak tioplasty (wielosiarczki) bądź silikonowe.

Materiał powłokowy

Podstawowe pojęcie oznaczające materiały, które tworzą powłokę.

Mieszanie barw

W wyniku zmieszania dwóch lub więcej barw powstaje nowa barwa. Można ją uzyskać przez połączenie różnych materiałów, jak na przykład w malarstwie, albo przez nałożenie na siebie różnych warstw.

Minimalna temperatura tworzenia błony (MFT)

Minimalna temperatura powietrza otaczającego i podłoża niezbędna, by wyroby farbiarskie mogy wyschnąć bądź utwardzić się. Przy przekroczeniu w dół tej wartości właściwości powłoki mogą się pogorszyć, np. powstają pęknięcia, maleje połysk i przyczepność.

Modyfikatory

Środki pomocnicze dla polepszenia lub osiągnięcia określonych właściwości farb, lakierów, lazur, tynków itd. Przykładowo do modyfikatorów należą środki poprawiające rozlewność i aplikację, środki wydłużające czas otwarty, środki zapobiegające sedymentacji, fungicydy, algicydy itd.

Monomery

Substancje wyjściowe, z których powstają makrocząsteczki, a te w wyniku reakcji polimeryzacji łączą się w łańcuchy i tworzą tak zwane polimery.

Mur

Przy budowie domu murem nazywa się materiał, z którego ściana jest zbudowana, jak i samą ścianę.

N

Natrysk bezpowietrzny

Metoda rozpylania farb wewnętrznych, farb fasadowych, lakierów, mas szpachlowych itd. bez udziału powietrza. W tej metodzie na wyrób farbiarski wywiera się wysokie ciśnienie ok. 60 – 200 bar, przy czym ciekły materiał jest wytłaczany przez dyszę. Po opuszczeniu dyszy następuje spadek ciśnienia, przy którym wyrób farbiarski zostaje rozproszony i wyrzucony na podłoże. Metoda ta zapewnia dużą szybkość malowania powierzchni. Wadą jest powstająca mgła, która w niekontrolowany sposób może przedostać się na inne przedmioty. Z tego powodu przy malowaniu natryskowym typu Airless trzeba dokładnie oklejać i osłaniać przedmioty, które nie mają być pomalowane. Najczęściej stosuje się produkty specjalnie przystosowane do tej metody natrysku.

Nieodwracalny

Oznacza powłoki, których po wyschnięciu bądź utwardzeniu nie da się już rozpuścić rozpuszczalnikami . Powłoki utwardzane chemicznie lub oksydacyjnie takie, jak lakiery alkidowe lub dwuskładnikowe lakiery epoksydowe i poliuretanowe, są nieodwracalne.

Nieorganiczny

Substancje nieorganiczne są to związki chemiczne, które nie zawierają węgla (C).

O

Obojętny

Słowo to oznacza związki chemiczne lub pierwiastki, których zewnętrzna powłoka elektronowa jest całkowicie wypełniona, czyli nie posiadają one ani ładunków dodatnich, ani ujemnych. Nie wchodzą one w żadne reakcje chemiczne.

Ochrona przeciwkorozyjna

Suma środków podejmowanych dla ochrony metali, betonu, tworzyw sztucznych przed zniszczeniem na skutek oddziaływań chemicznych lub fizycznych.

Ochrona przed rdzewieniem

Patrz: Ochrona przeciwkorozyjna.

Ocieplenie

Parz: Bezspoinowy system izolacji cieplnej.

Odbicie

O odbiciu mówi się, gdy promień świetlny, fala elektromagnetyczna lub całkiem ogólnie fala (np. dźwięk) odbija się od powierzchni. Podlega ono przy tym prawu odbicia, tzn. kąt padania promienia jest równy kątowi odbicia. Obydwa kąty są mierzone względem osi padającej na płaszczyznę odbijającą. Jest to prosta, która w punkcie padania promienia świetlnego jest prostopadła do powierzchni.

Odcień

Odcień określa i opisuje barwę. Odcień może być także określony swoimi składowymi barwnymi (np. składowa czerwieni, żółcieni, błękitu).

Odporność na środki chemiczne

Powłoka malarska jest odporna na środki chemiczne , gdy jest niewrażliwa na oddziaływanie środki chemiczne, np. zawartych w kwaśnych deszczach, tynku o odczynie alkalicznym lub środkach czyszczących.

Odporność na szorowanie

Właściwość polegająca na zachowaniu odporności na mechaniczne szorowanie. Odporność na szorowanie ma istotne znaczenie w przypadku powłok posadzkowych.

Odporność na szorowanie

Określenie obciążalności powłok. Zgodnie z normą DIN 53778 powłoka odporna na szorowanie musi wytrzymać przynajmniej 5000 cykli szorowania. Badanie tej odporności odbywa się laboratoryjnie w znormalizowanych warunkach. Według normy DIN 53778 nie da się określić odporności na szorowanie na samej ścianie. Pojęcie odporności na szorowanie według normy DIN 53778 po wejściu w życie normy DIN EN 13300 zostało zastąpione pojęciem odporności na szorowanie na mokro.

Odporność na szorowanie na mokro

Odporność na szorowanie na mokro określa wytrzymałość powłoki na wielokrotne czyszczenie. Wyroby farbiarskie dzieli się pod tym względem na klasy ścieralności na mokro od 1 do 5, przy czym stopień 1 oznacza największą odporność. W normie PN EN 13300 opisano metodę dokładnego określania odporności na szorowanie na mokro. Powłoki malarskie o klasach ścieralności 1 i 2 zawierają najwięcej spoiwa i rzeczywiście dają się lepiej czyścić niż wszystkie inne. Klasy ścieralności na mokro 3 i 4 nie gwarantują, że przy czyszczeniu mechanicznym na powierzchni nie pozostaną ślady w postaci połysku.

Odwracalny

Pojęcie to oznacza, że powłoki po wyschnięciu mogą być rozpuszczalne w rozpuszczalnikach. Powłokami odwracalnymi najczęściej są farby polimerowe, które wysychają fizycznie przez odparowanie rozpuszczalnika.

Oksydacja

Oksydacja w ścisłym i pierwotnym sensie jest to reakcja chemiczna materiału z tlenem. Powstający przy tym produkt nazywa się tlenkiem.

Olej lniany

Naturalne spoiwo do produkcji lakierów olejnych lub alkidowych. Olej lniany jest pozyskiwany z siemienia lnianego (nasion lnu).

Olej roślinny

W szerszym znaczeniu oleje roślinne są to wszystkie substancje o konsystencji oleistej pozyskiwane z dowolnej rośliny w przeciwieństwie do olejków eterycznych, zwanych także olejami lotnymi. Gdy olej pochodzi z nasion rośliny, mówi się, że jest to tłuszcz pochodzenia roślinnego. Właściwie kompleksowo powinno się mówić o olejach i tłuszczach, gdyż różnica polega tylko na konsystencji w różnych temperaturach, która wynika z liczby wiązań na poziomie molekularnym. Z punktu widzenia chemicznego oleje składają się z trójglicerydów.

Opór dyfuzyjny

Parametr ten określa dyfuzyjność materiału budowlanego o określonej grubości w porównaniu z warstwą powietrza o takiej samej grubości. Im mniejszy opór dyfuzyjny, tym większa paroprzepuszczalność powłoki.

Osmoza

Przenikanie cieczy przez półprzepuszczalną warstwę, np. powłokę. Osmoza powoduje np. korozję podpowłokową metali, zwłaszcza gdy na podłożu jest zgromadzona sól, a woda przenika przez lakier do tego pokładu soli.

Ołów

Ołów (po łacinie plumbum, von plumbeus: ołowiany, tępy, ciężki jak ołów), jest pierwiastkiem chemicznym. Słowo to pochodzi z języka indogermańskiego, które znaczy tyle co połyskujący, lśniący lub błyszczący. Stosowanie ołowiu, związków ołowiu i innych metali ciężkich w farbach jest niedozwolone.

P

Papierek wskaźnikowy

W celu stwierdzenia, czy substancja lub podłoże są alkaliczne, obojętne bądź kwaśne, określa się wartość pH za pomocą papierka wskaźnikowego (papierka lamusowego).

PCV

Patrz: Polichlorek winylu.

Penetracja

Przenikanie jakiejś substancji przez inną, np. wnikanie podkładu lub farby w podłoże.

Pigmenty

Bardzo drobnoziarniste substancje barwiące w postaci proszku, które nie są rozpuszczalne w nośniku wyrobu farbiarskiego. Pigmenty wpływają na odcień, zdolność krycia i w specjalnych przypadkach na ochronę korozyjną powłok.

Pistolet natryskowy

Przy użyciu pistoletu natryskowego można za pomocą sprężonego powietrza wytworzyć drobnokroplistą mgłę farbową i w ten sposób malować przedmioty, uzyskując nieskazitelną powłokę i jednolitą barwę. Pochodzenie techniki malowania natryskowego jest kontrowersyjne, ale na pewno przypada na koniec XIX wieku (Stany Zjednoczone 1888 lub Wielka Brytania 1893). Pierwotnie metodę malowania natryskowego wykorzystywano do retuszowania fotografii, ale później rozwinęły się inne formy artystyczne.

Plastomery

Tworzywa sztuczne, które po ogrzaniu miękną i dają się formować. Po ochłodzeniu plastomery znów twardnieją i stają się stabilne kształtowo.

Pleśń

Główną przyczyną rozmnażania się grzybów pleśniowych są wady fizyczno-budowlane i niewystarczająca wentylacja. Mogą one wystąpić wszędzie, gdzie powietrze jest wilgotne i słabo cyrkuluje. Czarnobrunatne plamy z pleśni nie tylko wyglądają odstręczająco, ale też nie są obojętne dla zdrowia, gdyż przykładowo wywołują alergie. W celu zapobiegania pleśnieniu szczególnie zagrożone ściany można pomalować specjalną farbą przeciwwilgociową. Najlepiej jednak jest usunąć przyczyny gromadzenia się wilgoci w pomieszczeniach, jak rysy w zewnętrznym tynku lub niewłaściwe ich użytkowanie.

Pokost

Pokost jest to bezbarwna powłoka dla ochrony obrazów. Rozróżnia się pokosty na bazie oleju, żywicy, oleju terpentynowego i alkoholu.

Polichlorek winylu

Polichlorek winylu, w skrócie PCV, jest termoplastycznym tworzywem sztucznym.

Polimeryzacja

Łączenie jednakowych lub różnych substancji (monomerów) w makrocząsteczki bez przemiany chemicznej. Z pojedynczych cząsteczek powstają makrocząsteczki (polimery), np. polioctan winylu, polichlorek winylu.

Powłoka egalizująca

Powłoki o spoiwie mineralnym lub silikatowym w zależności od warunków schnięcia często zyskują plamiste lub pstrokate powierzchnie. Dla wyrównania koloru nanosi się warstwę egalizującą.

Powłoka gruntująca

Często nazywa się ją podkładem. Zadaniem powłok gruntujących jest uszczelnienie zbyt silnie chłonnych podłoży. Ponadto zwiększają one przyczepność następnych powłok i mogą także wnikać w podłoże, jednocześnie je wzmacniając. Przy wyborze odpowiedniego wyrobu lakierowego gruntowego należy przestrzegać zaleceń producenta.

Powłoka zbrojona

Powłoki wzmocnione włóknami z zatopioną siatką z włókna szklanego lub bez niej, które mogą służyć do przykrywania lub mostkowania pęknięć w podłożach.

Powłoki

Podstawowe określenie jednej lub wielu powiązanych, z materiału powłokowego, ze sobą warstw .Rozróżnia się tutaj powłoki gruntujące, powłoki pośrednie i powłoki wierzchnie. Budowa dopasowanych do siebie warstw nazywana jest systemami powłokowymi. Nazwy „powłoka” i „wymalowanie” można używać wymiennie.

Połysk

Połysk jest to właściwość powierzchni materiału. Materiał odznacza się połyskiem, gdy jest tak gładki, że zagłębienia w nim są mniejsze niż długość fali widzialnego światła.

Przebarwienie

Gdy substancje z dolnej powłoki malarskiej, np. plamy (z nikotyny lub wody), stają się widoczne, nazywa się to przebarwieniem. Dlatego, by uniknąć przykrych niespodzianek, zawsze powinno się położyć odpowiednią powłokę gruntującą lub nawet farbę izolującą.

Przyczepność

Pojęcie przyczepności opisuje, jak mocno farba przywiera do powierzchni. Przyczepność to jedna z najważniejszych właściwości każdej farby. Rozróżnia się tutaj: przyczepność na mokro, na sucho i przyczepność po dłuższym czasie eksploatacji.

Przydatność do stosowania

Maksymalny czas, w ciągu którego dwuskładnikowy lakier po zmieszaniu żywicy i utwardzacza nadaje się do użytku.

Przygotowanie podłoża

Aby tynk i farba się trzymały, trzeba w zależności od stanu ściany i poprzedniej powłoki malarskiej prawidłowo przygotować podłoże. Prawie wszystkie materiały powinno się najpierw dokładnie oczyścić. Tapety całkowicie zedrzeć. Nierówności, wady i ubytki ewentualnie naprawić zaprawą wyrównawczą. By farby dyspersyjne i impregnaty lepiej trzymały nową powłokę malarską, trzeba je uszorstnić. Obojętnie na jakim podłożu - prawie zawsze zaleca się, a w przypadku zewnętrznych powłok malarskich jest to obligatoryjne, położyć powłokę gruntową (znaną także podkładem).

R

Rdza

Rdza jest to produkt korozji żelaza. Powstaje wskutek utleniania i hydratacji z reguły pod wpływem tlenu (z powietrza) i wody, ewentualnie z zawartych w nich kwasów (kwaśne deszcze), jak: kwas siarkowy, kwas siarkawy, kwas azotowy. W wyniku utleniania żelazo przemienia się w tlenek żelazawy i tlenek żelazowy. Rdza jest problematyczna dlatego, że w procesie utleniania następuje zmiana objętości, która może powodować odpryskiwanie ewentualnie znajdujących się nad nią powłok lakierowych i malarskich.

Reologia

Reologia opisuje płynność oraz zachowanie wyrobów farbiarskich podczas mieszania i malowania. Tarcie wewnętrzne, zwane też lepkością, można określić np. przy użyciu znormalizowanego kubka wypływowego lub reometru.

Rozjaśniacze optyczne

Rozjaśniacze optyczne są to barwniki, które absorbują światło ultrafioletowe i emitują je ponownie jako światło niebieskie. Zjawisko to nazywa się fluorescencją. Można je zaobserwować np. na dyskotece.

Rozlewność

Właściwość wyrobu farbiarskiego tworzenia gładkiej powierzchni po wyschnięciu. Ślady po pędzlu powinny się tak rozpłynąć, by powstała płaska powierzchnia.

Rozpuszczalnik

Rozpuszczalniki wpływają na konsystencję farby i mają decydujące znaczenie dla procesu schnięcia. Szczególnie przyjazne dla środowiska i nieszkodliwe dla zdrowia są farby bezrozpuszczalnikowe, w których barwne pigmenty i inne składniki są rozpuszczone w wodzie.

Roztwór koloidalny

Roztwór koloidalny to taki roztwór, w którym rozdrobnienie substancji rozproszonej jest tak duże, że nie da się jej oddzielić przez filtrowanie.

S

Saletra

Szkodliwe sole składające się z azotanów. Saletra powstaje w murze, który stykał się z fekaliami, gnojówką lub kompostem. Saletra osiadła na murze powoduje uszkodzenia tynku i powłok malarskich.

Sedymentacja

Tworzenie się osadów w pastowatych wyrobach lakierowych. Cięższe pigmenty i wypełniacze mają skłonność do osiadania i powodują niejednorodność wyrobu lakierowego. Poprzez wymieszanie można powrócić do stanu pierwotnego.

Siatka nacięć

Badanie przyczepności powłok malarskich i lakierniczych. Badanie metodą siatki nacięć odbywa się według normy DIN 53151 bądź PN EN ISO 2409 w taki sposób, że powłokę równomiernie aż do podłoża nacina się ostrym nożem w określonych odstępach tak, by powstała siatka. Wykonuje się sześć nacięć krzyżujących się pod kątem prostym. Zależnie od liczby odprysków powłoki przyporządkowuje się jej parametr od Gt0 do Gt4, przy czym Gt0 wyraża bardzo dobrą, a Gt4 - bardzo słabą przyczepność. Siatkę nacięć wolno wykonywać tylko na takich podłożach, których nacięcie nie może zniszczyć, np. blacha. Badanie metodą siatki nacięć np. tynków mineralnych jest bezcelowe, ponieważ nacięcie niszczy podłoże i nie można dokładnie rozpoznać, czy odpryski po nacięciu zostały spowodowane niedostateczną przyczepnością, czy zniszczeniem podłoża.

Siloksany

Siloksany stosuje się jako środki impregnujące do mineralnych podłoży, by nadać im właściwości hydrofobowe dla ochrony przed deszczem.

Sinizna

Powodowane przez grzyby szarawoniebieskie przebarwienie drewna. Grzyb sinizny niszczy drewno i przeważnie atakuje drewno iglaste, a w pewnych warunkach także drewno liściaste. Rozwój sinizny jest spowodowany przede wszystkim wysoką wilgotnością wewnętrzną drewna. Dla zapobiegania siniźnie stosuje się środki drewnochronnne zawierające substancje czynne według normy DIN 68800.

Sole

Sole to związki chemiczne (najczęściej metali i niemetali), które tworzą składającą się z jonów siatkę krystaliczną.

Spoiwo

Oprócz pigmentów, barwników i rozpuszczalników spoiwa stanowią najważniejsze komponenty farb. Spoiwa łączą ze sobą poszczególne składniki i wiążą je z podłożem. Zależnie od rodzaju spoiwa rozróżnia się lakiery olejne, lakiery reaktywne, lakiery na bazie żywicy naturalnej, lakiery na bazie żywicy sztucznej, farby dyspersyjne oraz inne lakiery i farby.

Stany skupienia

Istnieją trzy stany skupienia:

– stały

– ciekły

– gazowy

Stany skupienia zależą od oddziaływań między cząsteczkami, od temperatury i ciśnienia, w których dana substancja się znajduje. Zmiany stanów skupienia osiąga się przez zmiany temperatury i ciśnienia.

 

Sykatywa

Substancja pomocnicza dodawana do lakierów olejnych i olejno-alkidowych dla przyśpieszenia procesu schnięcia.

Syntetyczny

Pojęcie syntezy (z języka późnołacińskiego synthesis, z greckiego syntithenai: składać, układać) oznacza w chemii tworzenie związków bardziej skomplikowanych z prostszych składników.

Szelak

Szelak jest to żywiczna substancja wydzielana przez czerwca lakowego, która gromadzi się na gałęziach drzewa żywiciela tego owada.

Szkło wodne

Spoiwo do farb silikatowych. Produkuje się je ze stopionego ditlenku krzemu (kwarcu) i węglanu potasu (potażu).

Szkło wodne potasowe

Mineralne spoiwo do farb silikatowych.

Ś

Środek konserwujący

środek pomocniczy zapobiegający rozmnażaniu się bakterii, np. w wodnych farbach dyspersyjnych. Środki konserwujące zwane są także konserwantami. Skuteczność konserwantów maleje w kontakcie z powietrzem.

Środki alkaliczne

Patrz: Usuwanie starych powłok malarskich środkami alkalicznymi.

Środki barwiące

Jest to ogólna nazwa wszystkich substancji barwiących (jak np. barwniki, pigmenty).

Środki do usuwania starych powłok malarskich

Patrz: Usuwanie starych powłok malarskich.

T

Talk

Talk (z arabskiego talq) jest to matowobiały, połyskliwy minerał. Najczęściej minerał ten wykorzystuje się w postaci drobno zmielonego proszku.

Tapeta

Tapeta (z języka łacińskiego tapetum bądź średniołacińskiego tapeta: dywan) jest to rodzaj ozdoby ściany lub papierowa okładzina ścienna.

Technika przewijania (Wickeltechnik)

Niewielka szmatka zanurzona w materiale malarskim, wyciśnięta i zwinięta w luźny pomarszczony wałek, który toczy się obiema rękami po rolowanej powierzchni. Odciski zmarszczek szmaty tworzą wzór poprzeczny do kierunku rolowania. Podobnie jak w przypadku wałka dekoracyjnego do rolowania używa się ciemniejszego, jaśniejszego lub kontrastującego z jednobarwnie pomalowanym podłożem odcienia. Gdy np. białą powierzchnię ściany najpierw zroluje się w matowym kolorze czerwonym, a następnie jasnoszarym, powstanie trójkolorowy dekoracyjny efekt.

Technika rozcierania

W przeciwieństwie do przewijania miękkie, organiczne powierzchnie można uzyskać techniką rozcierania. Wilgotnym pędzlem lub gąbką przeciera się naniesioną farbę tak, by powstały określone wzory i struktury. Szczególnie miękką gradację odcieni uzyskuje się, pracując metodą „mokre na mokre”, to znaczy niedopuszczając do wyschnięcia poprzedniego wymalowania.

Technika tapowania

Tak nazywa się nanoszenie wyrobów farbiarskich w postaci kropek dla dekoracyjnego ożywienia powierzchni. Jako narzędzia służą do tego odpowiednie szczotki lub gąbki do tapowania.

Temperatura zapłonu

Najniższa temperatura, w której z cieczy powstają pary, które w połączeniu z powietrzem tworzą mieszaninę zapalającą się w określonych warunkach przy zbliżeniu płomienia.

Termoplasty

Tworzywa sztuczne, które pod wpływem ciepła miękną, a po ochłodzeniu znów twardnieją. Wyroby farbiarskie, które zawierają spoiwa o właściwościach termoplastycznych, na fasadach łatwiej się zanieczyszczają.

Tiksotropia

Żelowata konsystencja wyrobu farbiarskiego, który przy mieszaniu staje się mniej lepki, a następnie „zastyga”, to znaczy zwiększa swoją lepkość do normalnej wartości. Tiksotropowa konsystencja lakierów jest przy aplikacji zjawiskiem pozytywnym. Lakier żelowy nie kapie i nie ścieka z pędzla; siły ścinające, które powstają przy nakładaniu, rozrzedzają konsystencję, co ułatwia malowanie.

Toluen

Toluen jest to popularna nazwa metylobenzenu lub fenylometanu. Jest to bezbarwna, aromatyczna, lotna ciecz.

Ton barwny (barwa)

Termin tożsamy z terminem barwa. Jednak pojęcie tonu barwnego zawęża pojęcie barwy do ściśle określonej barwy wynikowej, czyli barwy o określonym odcieniu, nasyceniu oraz jasności. Patrz: Odcień.

Tworzenie rys

Pękanie jest to powstawanie rys na obrazach. Rozróżnia się między „rysami skurczowymi” i „rysami powodowanymi procesami starzenia”. Zjawisko to obserwuje się częściowo także na powłokach z farb dyspersyjnych.

Tynk dekoracyjny

Tynk dekoracyjny lub tynk szlachetny jest łatwiejszy w wykonaniu niż zwykły tynk i można go wzbogacać kolorowymi komponentami. Tynki dekoracyjne z reguły nadają się do zarówno do wewnątrz, jak i na zewnątrz. Istnieją tynki dekoracyjne na bazie żywic syntetycznych i mineralne.

Tynk mineralny

Tynki mineralne stosuje się tak samo jak farby mineralne, ale ich powierzchnie strukturalne zależą od wielkości ziarna.

Tynk na bazie żywicy syntetycznej

Tynk na bazie żywicy syntetycznej jest to farba dyspersyjna wypełniona piaskiem kwarcowym i innymi składnikami mineralnymi. Tynki takie mają różne struktury i ziarnistości. Łatwo dają się nakładać i odznaczają się dobrą przyczepnością do podłoża. Zanieczyszczone tynki można na nowo malować wysokiej jakości farbami dyspersyjnymi.

Tynk strukturalny

By ścianie budynku nadać specyficzny charakter, na tynk podkładowy nakłada się tynk strukturalny. Każdy tynk strukturalny po położeniu i związaniu obrabia się pacą. W ten sposób uzyskuje się równomierną powierzchnię i grubość, którą można różnie zdobić. Profesjonalista wykorzystuje do tego różne techniki tynkarskie (kołowe, pionowe, poziome ruchy ręką).

Tynk szlachetny

Patrz: Tynk dekoracyjny.

U

Usuwanie starych powłok malarskich

Przed położeniem nowej powłoki malarskiej często trzeba usunąć starą powłokę za pomocą specjalnego preparatu, papieru ściernego, opalarki lub chemikaliów. Czynność tę nazywa się usuwaniem starej powłoki malarskiej.

Usuwanie starych powłok malarskich środkami alkalicznymi

Usuwanie starych powłok malarskich przy użyciu ługów lub soli alkalicznych. Ługować można tylko powłoki ulegające zmydlaniu tj. farby olejne lub zawierające olej lakiery alkidowe. Czas działania tych środków alkalicznych wynosi ok. 1–2 godzin. Następnie starą powłokę malarską zeskrobuje się i dokładnie myje podłoże wodą.

V

VOC (LZO)

Skrót od „volatile organic compound”, tzn. lotne związki organiczne (LZO). Suma wszystkich związków organicznych znajdujących się w wyrobach farbiarskich, które parują w zależności od temperatury i ciśnienia powietrza. Do związków tych zalicza się wszystkie lotne składniki wyrobów farbiarskich jak rozpuszczalniki, zmiękczacze. Farby dyspersyjne niezawierające LZO nazywane są wyrobami farbiarskich bezemisyjnymi i bezrozpuszczalnikowymi.

W

Wapno powietrzne

Wapno powietrzne to wapno twardniejące wskutek wchłaniania ditlenku węgla.

Wartość NDS

Skrót od najwyższego dopuszczalnego stężenia. Wartość NDS określa maksymalne dopuszczalne stężenie substancji (gazów, zawiesin koloidalnych) w otaczającym powietrzu, które przez 8 godzin dziennie bądź 40 godzin tygodniowo nie wpływa ujemnie na zdrowie człowieka.

Wartość pH

Parametr, który określa, czy roztwór jest kwaśny, obojętny, czy zasadowy. Od 0 do < 7 = kwaśny, 7 = obojętny, 7 – 14 = zasadowy. Wartość pH można określić np. za pomocą papierka wskaźnikowego (papierka lakmusowego).

Węglowodór chlorowany

Substancje zawierające chlor, jak chlorek metylenu i trójchloroetylen, które są stosowane jako rozcieńczalniki, środki czyszczące i zmywacze. Ze względu na powodowane przez nie zagrożenie dla zdrowia węglowodory chlorowane są stosowane jeszcze tylko w wyjątkowych wypadkach.

Węglowodory alifatyczne

Węglowodory o długich łańcuchach węglowych, np. parafina, wosk, benzyna bez składników aromatycznych (pierścieniowych). Węglowodory alifatyczne mają zdecydowanie łagodniejszy zapach niż węglowodory aromatyczne i są wykorzystywane jako rozpuszczalniki w tak zwanych lakierach alkidowych niearomatycznych.

Winyl

Chemiczny rozpad estrów na kwasy i alkohole. Wysychające żywice alkidowe zawierają estry, które rozkładają się pod wpływem alkaliów. Gdy na podłożach zasadowych są stosowane nieodporne na zmydlanie wyroby lakierowe, następuje ich zniszczenie. Wynikające s

Wydajność

Wydajność jest to wyrażona w m2 powierzchnia, którą można pomalować wyrobem farbiarskim w określonej ilości. Podaje się ją w m2 na litr wyrobu. Na tej podstawie można się zorientować, na jak dużą powierzchnię starczy farba w pojemniku, np. 80 m2 na 10 litrów farby.

Wykwity

Osady soli na powierzchni materiałów budowlanych na zewnątrz i wewnątrz. Wykwity powstają wskutek wędrówki wilgoci w murze i związanego z nią transportu rozpuszczalnych w wodzie soli. Po odparowaniu wilgoci sole krystalizują i tworzą krystaliczny biały nalot na powierzchni.

Wykwity

Przenikanie pigmentów z podłoża lub starej powłoki malarskiej (jak np. substancje z drewna, powłoki smołowe, powłoki bitumiczne) do kryjącej powłoki zewnętrznej.

Wypełniacz

Wypełniacze są to środki pomocnicze, które stanowią część objętości mieszaniny substancji. W farbach wypełniacze stosuje się dla osiągnięcia określonych grubości warstw.

Wypływanie

Zbieranie się pojedyńczych pigmentów w materiałach powłokowych w pojemniku wskutek długiego składowania. Wypływanie pigmentów w wymieszanym już materiale można usunąć poprzez mieszanie materiału w pojemniku

Z

Zagęstnik

Patrz: Wypełniacz.

Zdolność krycia

Zdolność krycia wyrobów farbiarskich to właściwość takiego pokrywania podłoża powłoką, by jego własna barwa nie była widoczna. Wyroby farbiarskie o wysokiej zdolności krycia zmniejszają koszty robocizny, gdyż często można zaoszczędzić sobie jedną operację roboczą lub zużyć mniej materiału dla osiągnięcia powierzchni o jednorodnej barwie.

Zdolność wypełniania niewielkich nierówności

Jest to właściwość wyrobu farbiarskiego do wypełniania nierówności podłoża.

Zmiękczacze

Najczęściej oleiste, ciekłe, wysokowrzące substancje dodawane do wyrobów lakierowych lub tworzyw sztucznych, by uzyskać ich zwiększoną odkształcalność. Strukturalnie kruche tworzywa sztuczne przez dodanie zmiękczaczy stają się bardziej plastyczne czyli miększe.

Zmydlanie

Chemiczny rozpad estrów na kwasy i alkohole. Wysychające żywice alkidowe zawierają estry, które rozkładają się pod wpływem alkaliów. Gdy na podłożach zasadowych są stosowane nieodporne na zmydlanie wyroby lakierowe, następuje ich zniszczenie. Wynikające stąd szkody to np. utrata przyczepności, przebarwienia, zmatowienia.

Związki aromatyczne

Węglowodory pierścieniowe, jako rozpuszczalniki, wykorzystywane w lakierach. Do związków aromatycznych należy benzen, toluen, ksylen. Związki aromatyczne są szkodliwe dla zdrowia, a benzen jest rakotwórczy. Z tego powodu węglowodory aromatyczne, jak benzen, toluen i ksylen, zaprzestano stosować w lakierach jako rozpuszczalniki. Zastosowanie znalazły węglowodory aromatyczne o wyższej temperaturze wrzenia, np. zmieszane z węglowodorami alifatycznymi (benzyna lakowa).

Związki niearomatyczne

Lakiery, które są niearomatyczne, zawierają wprawdzie rozpuszczalniki, ale pachną dużo słabiej od zwykłych lakierów.

Ż

Żółknięcie powłoki

Rozróżnia się tutaj między żółknięciem w świetle i w ciemności. Żółknięcie w świetle następuje pod wpływem światła. Najczęściej jest ono spowodowane syntetycznymi zmiękczaczami. Żółknięcie w ciemności dotyczy zwłaszcza lakierów alkidowych, które zmieniają kolor z pierwotnie białego. Jest to problematyczne szczególnie przy lakierowaniu drzwi, ponieważ drzwiowe wręby przylgowe najczęściej są zasłonięte, tym samym zaciemnione i powłoka bardziej się zażółca niż skrzydło drzwiowe, które dłużej jest wystawione na działanie światła.

Żywica sztuczna

Żywice sztuczne według normy DIN 55958 (grudzień 1988) są to żywice syntetyczne wytwarzane w wyniku reakcji polimeryzacji, poliaddycji lub polikondensacji. Można je modyfikować substancjami naturalnymi, jak np. oleje roślinne lub zwierzęce bądź żywice naturalne, lub wytwarzać przez estryfikację lub zmydlanie żywic naturalnych.

Ł

Łuszczenie się powłoki malarskiej

Odspajanie się części powłoki malarskiej od podłoża najczęściej jest powodowane wilgocią po wewnętrznej stronie powłoki lub zbytnim naprężeniem powłok.

c

System barwienia Alpina ColorMix

Alpina ColorMix to profesjonalny system barwienia farb, lakierów i tynków Alpina. Wybrane kolory przygotowywane są szybko i z dużą dokładnością bezpośrednio w punkcie sprzedaży. Możesz wybrać dowolną barwę z palety 700 kolorów zaprezentowanych we wzorniku Alpina Tylko Twój Kolor.